Trương Thu Trang Janes

Về việc dạy phát âm một cách chuyên biệt, chắc chắn có rất nhiều điều phải bàn, cũng như có nhiều thầy cô dày dạn kinh nghiệm có thể chia sẻ “bí kíp sấm sét”, mình xin được chăm chú lắng nghe.

Ở khuôn khổ bài viết này, mình cố gắng minh họa bằng hình ảnh về nhấn âm căm bản nhất cho các học viên của mình, nhân có 1 thành viên trong Cộng đồng Thực hành Giảng dạy Tiếng Anh (CEP) thắc mắc về cách dạy nhấn âm sao cho dễ hiểu với học sinh cấp 2.

1 – one thing at a time, không bao giờ gom hết tất cả quy tắc quăng cho học viên vì các bạn tiếp thu không nổi, tiêu hóa không được, không cần và không thể nhớ hết.

2 – hình ảnh hóa âm thanh. vì trọng âm cũng như các vấn đề khác, vô hình và không tưởng tượng được rõ ràng.

3 – Để hình ảnh hóa, thì bám vào các khía cạnh đơn giản nhất như, cao độ, trường độ.

Vì mỗi từ tiếng Anh là âm vị siêu đoạn tính, nên nói bằng giọng ngang thì phần không nhấn sẽ hạ giọng, sẽ dễ-hay và đúng hơn là cố tình lên giọng ở nhấn và giữ bằng ở những âm không nhấn. Hậu quả của việc “đánh dấu sắc” và “lên giọng” đó là nói bị cao tone, khi luyện accent khó, và thiếu chính xác (một nạn nhân của cách học này từ những năm 90 đang type ra những lời này huhu)

=> Gv không nên tập thói quen đánh dấu sắc trên âm nhấn, vì từ điển người ta dùng 1 dấu phẩy treo trước âm được nhấn chứ không phải dấu sắc hay dấu huyền, nhưng người đọc đã tự biên tự diễn sai bao lâu nay.

Thay vào đó, thể hiện âm nhấn qua MÀU SẮC của chữ cái trong vị trí từ đó, hoặc dùng CAPITAL letter. Ví dụ: baNana, hoặc kết hợp cả 2 code này và thêm hình vẽ mình họa (o 0 o tương đương 3 âm tiết, nhấn âm giữa).

Một cách hình tượng khác là dùng sự co giãn của sợ thun để Hv cảm nhận được độ căng và độ thả, độ cao và và thấp (tránh dùng từ dễ gây hiểu lầm như dài ngắn). Đeo sợi thun vào 2 ngón tay cái và cảm nhận khi nói từ. Cái này workshop online, offline nào mình cũng chia sẻ với các thầy cô nè.

Đối với các từ có vị trí nhấn theo quy tắc, ví dụ danh từ ghép thì thường nhấn trước, hay -ic cuối phải nhấn ngay trước blah blah thì kiến thức này còn phải liên kết với hiểu biết về số lượng âm tiết (biết từ có mấy tiếng, biết phân biệt số âm trong từ …) thì Gv cân nhắn scaffold cho Hv.

Trong trường hợp không có thời gian nhắc kiến thức bắc cầu, thì có thể giúp Hv noticing bằng cách quan sát thun, lắng nghe, nói, cảm nhận, nhìn màu sắc khoảng 3-4 từ có vị trí được nhấn giống nhau, sau đó tổng hợp ra rule, để HV phát biểu, gv chỉ xác nhận và hỗ trợ.

Chiêu cuối là backward-chaining cũng giúp Hv nhấn được đối với những từ có âm rút gọn, có chữ viết mà không đọc. Một lần nữa kiến thức này cần bổ trợ chung với hiểu biết về việc chữ viết và âm không phải luôn trùng nhau, khi nào bị lướt hoặc biến đối. Ví dụ Hv luôn nhấn sai trong comfortable vì quá quen từ table, nên Gv đi từ cuối từ đọc lên dần và giải thích cách ghép vần và đọc để Hv hiểu: le -ble- tble -ftble -k^mftble.

Trên đây là 3 chiêu đơn giản nhất. Một số cái khác liên quan đến các nội dung lý thuyết khác nên không bỏ vô cho đỡ loãng. Thực hành dấu nhấn có nhiều hoạt động khá nhộn, nhưng trong khuôn khổ bài này chưa cần hướng dẫn nên thôi.

—

Update thêm ý kiến của thầy Cường: Mình xin chia sẻ 1 tí về các cách có thể hỗ trợ các bạn trong quá trình học dấu nhấn trọng âm:

– Ngoài những cách của cô Trương Thu Trang Janes nêu ra ở trên (dùng màu, những hình ảnh trực quan, âm thanh,…), thì chúng ta nên lồng ghép thêm các hoạt động listening, pairwork hoặc communicative practice (Cái này thì các thầy/cô có thể tìm thấy nhiều ở trong sách Clear Speech và Well-said mà mình đã từng chia sẻ ở group).

– Dùng jazz chant + color vowel chart (nếu các thầy cô prefer cái này hơn IPA): Cách này sẽ hỗ trợ người học học dấu nhấn + đọc full quality của nguyên âm được nhấn + các yếu tố khác của 1 stressed syllable (higher + longer + louder)

P/S: Mình recommend các thầy cô sử dụng các hoạt động trong quyển clear speech + well-said khi dạy phát âm, vì mục đích cuối cùng của dạy phát âm không phải là biến người học thành 1 cái máy đọc 1 list chục từ. (Còn nếu lúc ôn thi học kỳ, thì mình dùng bí kíp 77 49 phép mẹo để giúp học sinh lấy điểm cao thôi.