Trương Thu Trang Janes

Chia sẻ một bài viết của thầy Vũ Trọng Hiếu, đăng trong Cộng đồng People of TESOL/TEFL/Linguistics, với tiêu đề “phát âm chuẩn là gì?”

—

“PHÁT ÂM CHUẨN” LÀ GÌ?

Xin chào các thầy cô! Gần đây có một bài viết của thầy Ha Tran về tầm quan trọng của phát âm tiếng Anh sao cho chuẩn. Em khuyên những thầy cô tò mò về vấn đề này nên tham khảo hẳn bài viết và các comment mà mọi người trong nhóm đã đưa ra, vì đây đúng là vấn đề rất quan trọng đối với giáo viên và cả các nghiên cứu sinh về TESOL nói chung.

Trong bài viết này thì em sẽ cố gắng trả lời câu hỏi rộng hơn câu hỏi của thầy Ha Tran: khái niệm phát âm “chuẩn” có tồn tại không? Nếu có thì đặc điểm của “phát âm chuẩn” là gì? Các câu hỏi này khá khó để trả lời, nhưng em sẽ cố gắng để đưa ra một câu trả lời để giúp các thầy cô hiểu hơn một chút về vấn đề này, và để các thầy cô áp dụng các câu trả lời này trực tiếp vào quá trình dạy học.

CÓ NÊN PHÁT ÂM GIỐNG NGƯỜI BẢN ĐỊA KHÔNG?

Thứ nhất, điều quan trọng em muốn nhấn mạnh là quan điểm của thầy Ha Tran không sai! Trong bài viết, thầy đã nói rõ ràng rằng “Bạn cũng không nhất thiết phải có accent Mỹ/Anh/Úc gì, chỉ cần phát âm chuẩn thì dù accent của bạn vẫn nghe ra là non-native, thì câu từ bạn nói ra nghe cũng vẫn chuẩn và rõ ràng hơn rất nhiều”, tức là quan điểm của thầy gần như không khác gì quan điểm của các thầy cô đã đóng góp trong comment cả! CEFR cũng đã khẳng định lại quan điểm này, và nói rõ rằng: “Việc tập trung vào giọng nói và độ chính xác thay vì tính dễ hiểu đã gây bất lợi cho sự phát triển của việc dạy phát âm. Các mô hình lý tưởng hóa, lờ đi việc người nói duy trì giọng bản địa của mình, cho thấy sự thiếu cân nhắc về bối cảnh, các khía cạnh ngôn ngữ xã hội và nhu cầu của người học” (Council of Europe, 2020, p. 133).

Vì vậy nên các nhà nghiên cứu TESOL hiện tại, cũng như là gần như tất cả các tổ chức có liên quan đến giảng dạy và học tiếng Anh đều đồng tình: điều quan trọng không phải là người học nói giống người bản địa không, mà là người học nói có dễ hiểu không, và người nghe có hiểu cái người học nói không (Christison & Broady, 2018). Do vậy nên điều giáo viên nên tập trung không hẳn là phát âm “chuẩn”, mà là phát âm “dễ hiểu”!

ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁCH PHÁT ÂM DỄ HIỂU

Tuy nhiên thì biết được điều này là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là: Phát âm chuẩn có đặc điểm gì? Về vấn đề này thì hiện vẫn đang có rất nhiều tranh cãi, và theo em biết thì các nghiên cứu vẫn chưa đưa ra được câu trả lời thực sự xác đáng cho vấn đề này. Tuy nhiên thì có một vài điều khá quan trọng mà các thầy cô nên biết về vấn đề phát âm dễ hiểu. Để ngắn gọn thì em xin chỉ trình bày 3 đặc điểm: tầm quan trọng của các đơn vị siêu đoạn tính (suprasegmentals) và bộ quy tắc Lingua Franca Core.

Thứ nhất, các nghiên cứu hiện tại cho rằng độ dễ hiểu bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi các đơn vị siêu đoạn tính (suprasegmental features – ngữ điệu,…) hơn là các đơn vị chiết đoạn tính (segmental features – phát âm các phụ âm, nguyên âm), và việc sử dụng sai ngữ điệu và nhấn trọng âm thường dẫn tới hiểu nhầm (Susan et al., 2018). Cụ thể thì các yếu tố quan trọng nhất là Contrastive stress (hay còn gọi là nuclear stress – tức sự khác biệt giữa “I came by TAXi” và “I CAME by taxi”) và ngữ điệu trong câu. Vì vậy nên trong việc giảng dạy phát âm, những lỗi sai về trọng âm và ngữ điệu thường là ưu tiên quan trọng nhất nếu các thầy cô muốn học sinh phát âm để tránh hiểu nhầm.

Thứ hai là khái niệm Lingua Franca Core. Hiểu đơn giản thì đây là tập hợp các quy tắc phát âm mà người nói nên đạt được nếu muốn giao tiếp một cách dễ hiểu, và các quy tắc này áp dụng cho tất cả các đối tượng người học tiếng Anh, từ người bản địa đến những người sử dụng tiếng Anh như là ngoại ngữ. Dù LFC gây tranh cãi rất nhiều, nhưng theo em biết thì chưa ai đưa ra được danh sách nào thay thế mà lại hoàn chỉnh bằng.

Sau đây em xin chỉ giới thiệu một vài nguyên tắc cho các thầy cô. Các thầy cô có thể tham khảo bài báo “A Sociolinguistically Based, Empirically Researched Pronunciation Syllabus for English as an International Language” của GS. Jenkins để tham khảo danh sách đầy đủ của các quy tắc này:

1. rhotic /r/ rather than non-rhotic varieties of /r/;

2. British English /t/ between vowels in words such as `latter’, `water’ rather than American English apped [r];

3. aspiration following word-initial voiceless stops /p/ /t/ and /k/

4. Allophonic variation within a consonant is allowed insofar as it does not interfere with another phoneme (as in [β] for /v/, which may be mistaken for /b/).

5. no omission of sounds in word-initial clusters, e.g. in promise, string;omission in middle and final clusters only permissible according to L1 English rules of syllable structure, e.g. “factsheet” can be pronounced “facsheet” but not “fatsheet” or “facteet”;

6. maintenance of contrast between long and short vowels for example between `live’ and `leave’;

Em hi vọng bài viết này đã giúp ích cho các thầy cô, và em mong các thầy cô có thể đóng góp thêm trong comment ạ!

Nguồn:

Christison, M., & Broady, C. (2018). Introduction to Teaching Speaking and Pronunciation. In The TESOL Encyclopedia of English Language Teaching (pp. 1–2). John Wiley & Sons, Ltd. https://doi.org/10.1002/9781118784235.eeltv03b

Council of Europe (Ed.). (2020). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment ; companion volume. Council of Europe Publishing.

Jenkins, J. (2002). A Sociolinguistically Based, Empirically Researched Pronunciation Syllabus for English as an International Language. Applied Linguistics, 23(1), 83–103. https://doi.org/10.1093/applin/23.1.83

Susan, S., Suzanne, F., & Carter, D. (2018). Accent Reduction Versus Intelligibility. In The TESOL Encyclopedia of English Language Teaching (pp. 1–6). John Wiley & Sons, Ltd. https://doi.org/10.1002/9781118784235.eelt0707

Tham khảo thêm:

Wells, J. (2008). Goals in teaching English pronunciation. In Dziubalska-Kołaczyk, K., & Przedlacka, J. (eds.), English pronunciation models: a changing scene. (2nd edition) (pp. 101-110). Bern: Peter Lang.

Munro, M. (2008). Foreign accent and speech intelligibility. In J. G. H. Edwards and M. L. Zampini (Eds.), L2 speech production research: Findings, issues and advances (pp. 193–218). Amsterdam, Netherlands: John Benjamins.

Susan, S., Suzanne, F., & Carter, D. (2018). Accent Reduction Versus Intelligibility. The TESOL Encyclopedia of English Language Teaching, 1–6. doi:10.1002/9781118784235.eelt0707

Wong, C. S. P. (2016). Teaching Pronunciation to Learners of English as a Lingua Franca. In W. A. Renandya & H. P. Widodo (Eds.), English Language Teaching Today: Linking Theory and Practice (pp. 241–255). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-38834-2_17

Ngoài các bài báo kể trên, các thầy cô cũng có thể tìm hiểu thêm khái niệm “International intelligibility” để hiểu thêm về cách tiếp cận phát âm đối với đối tượng người học bản địa.