Cảnh báo có nhắc tới bài 3 – tiếng Anh lớp 6 GS và bài 1 – tiếng Anh lớp 8 GS

Nhờ các lớp đào tạo Gv nên mình được coi giáo án chuẩn bị dạy mẫu. Đọc mà thấy giáo dục thời 4.0 đúng là náo nhiệt! AI Voice, Gemini, guessing game, station learning, AI-generated images, station passport… đủ “món ăn chơi” luôn! Có khi đọc giáo án 45 phút tưởng sắp tham dự một hội chợ công nghệ giáo dục, thấy hết sức thú vị.

Mình rất nể các thầy cô dạy phổ thông vì mọi người thực sự rất chịu khó đầu tư, tìm tòi và sáng tạo. Hơn nữa, trong bối cảnh triển khai Khung năng lực số cho người học, nhiều giáo viên cũng đang chịu áp lực phải thể hiện việc tích hợp công nghệ trong bài dạy.

Cho nên, mình hiểu tại sao đôi khi chúng ta phải đau đầu tìm xem AI nên xuất hiện ở phút thứ mấy, trò chơi nào có thể gắn với công nghệ, hay làm sao để một tiết học vừa đúng chương trình, vừa có năng lực số, vừa hấp dẫn, lại vừa kịp 45 phút.

Dưới góc độ đào tạo, mình có 2 câu hỏi để cân đối bài:

• vậy cuối tiết học sinh làm được gì mà đầu tiết chưa làm được?
• công nghệ đang giúp học sinh học, hay học sinh đang làm nhiệm vụ để công nghệ có cơ hội xuất hiện?

Để mọi người dễ hiểu, mình kể hai tình huống vừa gặp.

CHUYỆN THỨ NHẤT: Ây-ai RA LỆNH, HỌC SINH LÀM THEO!

Một giáo viên thiết kế tiết tiếng Anh lớp 6, sĩ số 45 học sinh, trình độ khá chênh lệch. Ở phần warm-up, cô dự định dùng AI Voice để phát lệnh cho trò Simon Says:

“Simon says touch your shoulders!”

“Simon says touch your eyes!”

Nghe ổn quá trời đúng hông! Có vận động, có nghe tiếng Anh, có công nghệ. (Khoan!!!) Nếu một số học sinh chưa biết từ shoulders, các em đang thực sự nghe hiểu hay chỉ nhìn bạn bên cạnh rồi làm theo? Và nếu mục tiêu là phát triển năng lực số, học sinh đã thực hiện hoạt động số nào ngoài việc nghe một giọng nói được tạo bằng công nghệ?

Vậy có nên bỏ AI Voice không? Chưa chắc!

Mình sẽ cân nhắc cho học sinh nhận biết từ vựng bằng hình ảnh và cử chỉ trước, rồi mới dùng Simon Says để luyện nghe và kiểm tra phản ứng. AI Voice có thể tạo thêm nguồn đầu vào âm thanh, trong khi giáo viên vẫn quan sát, điều chỉnh tốc độ và hỗ trợ những em chưa hiểu.

Một thay đổi nhỏ về trình tự, nhưng khác biệt về mục đích học tập.

Ở đây có một điều cần phân biệt:

Dạy học CÓ sử dụng công nghệ không tự động đồng nghĩa với dạy học ĐỂ phát triển năng lực số.

Hai việc có thể hỗ trợ nhau, nhưng không phải cứ bật AI lên là học sinh tự nhiên tăng năng lực số như điện thoại được cập nhật phần mềm đâu nha!

CHUYỆN THỨ HAI: GEMINI SỬA BÀI, AI (hay ây-ai) ĐƯỢC ĐIỂM 10?

Một giáo viên khác thiết kế tiết Looking Back & Project lớp 8. Học sinh được giao viết một đoạn văn ngắn giới thiệu ngôi làng yêu thích. Sau đó, các em sử dụng Gemini để sửa lỗi chính tả, ngữ pháp và tạo hình ảnh minh họa. Cuối cùng, các nhóm chơi trò đoán hình ảnh.

Ý tưởng rất có tiềm năng. Học sinh vừa viết, vừa sử dụng công nghệ, vừa tạo sản phẩm. Nghe cũng chí lý quá luôn heng?

Nhưng mình muốn nhìn kỹ vào đoạn Gemini sửa bài. Nếu học sinh viết xong, AI sửa hết, rồi các em chép bản đúng vào poster, thì sản phẩm có thể rất đẹp. Nhưng năng lực viết của học sinh đã thay đổi như thế nào? Chắc là cầm cía bài sạch lỗi bóng loáng, nhưng hỏi vì sao sửa thì cả nhóm quay sang nhìn… Gemini.

Vậy mình đề xuất thay đổi cách giao nhiệm vụ cho AI. Thay vì: “Check and correct any spelling/grammar errors.”

Hãy thử: “Identify up to three possible errors. Give hints, but do not rewrite the paragraph.” Sau đó học sinh phải tự thảo luận:

AI đang gợi ý sửa điều gì?

Gợi ý ấy có chính xác không?

Chúng ta có đồng ý sửa không? Vì sao?

Lúc này, quá trình học chuyển từ “Student writes – AI corrects – Student copies” qua “Student writes – AI suggests – Student evaluates – Student revises“ thì Học sinh vẫn sử dụng AI, nhưng không giao luôn phần tư duy cho AI. Quan trọng hơn, các em có cơ hội phát triển năng lực đánh giá thông tin và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, đồng thời vận dụng kiến thức tiếng Anh để tự cải thiện bài viết. Dĩ nhiên, việc sử dụng công cụ nào còn phải phù hợp với độ tuổi, điều kiện thiết bị và quy định của nhà trường.

Về phần Project – khi đưa AI vào thì cần cẩn thận để không thay đổi bản chất của hoạt động. Trong SGK, project My Favourite Village có ba yêu cầu:

1. Search for a village in Viet Nam or a foreign country that you would like to visit.

2. Design a poster including name, location, scenery, people and their activities.

3. Present the poster to the class.

Như vậy sản phẩm đích là poster + oral presentation, không đơn thuần là đoạn văn.

Nếu giáo án giao cho các nhóm – Viết 3–4 câu. – Nhờ Gemini sửa. – Nhờ Gemini tạo ảnh.

– Đoán ảnh của nhóm khác. thì Hoạt động có thể vui, nhưng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của project. Đặc biệt, phần trình bày poster đã bị thay bằng guessing game.

Với 15 phút, rất khó để 6 nhóm tìm thông tin, thiết kế poster, dùng AI, tạo ảnh và thuyết trình.

Mình sẽ đề xuất một trong hai hướng:

Hướng phù hợp nhất cho tiết dạy mẫu: Giao nhiệm vụ tìm hiểu làng và chuẩn bị hình ảnh trước ở nhà. Trong lớp, HS hoàn thiện poster, trao đổi thông tin và thực hiện mini-presentation.

Hướng không có chuẩn bị trước: Giới hạn project thành một mini-poster planning task, dùng dữ liệu và hình ảnh GV cung cấp, rồi trình bày ngắn. Khi đó cần ghi rõ đây là hoạt động khởi động dự án, chưa phải hoàn thành toàn bộ project trong SGK.

Về công cụ AI Gemini: Nên dùng để hỗ trợ tư duy, không làm thay học sinh

Mình hiểu Gv muốn thể hiện năng lực số, nhưng cách tích hợp không khéo léo sẽ bị thiên về trình diễn công nghệ, ví dụ: Check and correct any spelling/grammar errors.

Với prompt này, AI có thể sửa trực tiếp toàn bộ đoạn văn. Học sinh nhận một bản sạch lỗi nhưng chưa chắc biết lỗi ở đâu, vì sao sai và tự sửa được hay không.

Nếu muốn AI thật sự hỗ trợ học tập, mình sẽ đổi thành:

Identify up to three possible grammar or spelling errors in this paragraph. Do not rewrite the paragraph. Give short hints so Grade 8 students can correct the errors themselves.

Sau đó HS phải Draft rồi coi AI feedback sau đó là Student revision và Teacher/peer check.

Và quan trọng hơn, không nên để một học sinh khá trong nhóm độc quyền thao tác AI. Các thành viên cần được tham gia quyết định có chấp nhận hay từ chối đề xuất sửa lỗi của AI.

Về phần tạo ảnh, mình sẽ cân nhắc bỏ khỏi 45 phút. Nếu AI mất thời gian tạo ảnh hoặc ảnh không đúng nội dung, cả project sẽ bị ảnh hưởng. GV có thể chuẩn bị ảnh sẵn để dự phòng.

VẬY TRƯỚC KHI ĐƯA CÔNG NGHỆ VÀO BÀI DẠY, MÌNH NÊN HỎI GÌ?

Qua nhiều năm làm việc với giáo viên, mình nhận ra rằng đôi khi điều khó nhất trong thiết kế bài học không phải là nghĩ thêm một hoạt động hấp dẫn, mà là quyết định hoạt động nào thực sự đáng giữ. Mình thường chia sẻ bốn câu hỏi để thầy cô cân nhắc giáo án:

1. LEARNING GOAL – Học sinh cần học được gì?

Đừng bắt đầu bằng “Mình có thể dùng AI làm gì?”, mà hãy bắt đầu bằng “Học sinh cần làm được điều gì sau hoạt động này?”.

2. LEARNING PROCESS – Công nghệ giúp ở bước nào?

Giúp tiếp cận thông tin, luyện tập, nhận phản hồi, tạo sản phẩm hay đánh giá và điều chỉnh?

Công nghệ cần có một vai trò sư phạm rõ ràng, chứ không chỉ một vị trí trong giáo án.

3. LEARNER READINESS – Học sinh đã sẵn sàng chưa?

Một hoạt động phù hợp với nhóm khá chưa chắc phù hợp với nhóm mất gốc. Một nhiệm vụ chạy tốt với 20 học sinh chưa chắc khả thi với lớp 45 em. Cần tính cả thời gian, khả năng sử dụng thiết bị, kiến thức nền và mức độ hỗ trợ.

4. EVIDENCE OF LEARNING – Bằng chứng học tập nằm ở đâu?

Học sinh hào hứng là tốt. Poster đẹp là tốt. AI tạo ra một hình ảnh lung linh cũng tốt.

Nhưng sau tất cả, học sinh đã tự làm được gì, giải thích được gì, sửa được gì, hoặc đưa ra quyết định tốt hơn như thế nào?

Nếu mục tiêu là phát triển năng lực số, chúng ta cũng cần bằng chứng cho năng lực số ấy, không chỉ bằng chứng rằng lớp học đã sử dụng công nghệ.

Mình rất trân trọng những giáo viên đang cố gắng đổi mới trong điều kiện không hề dễ dàng: lớp đông, trình độ chênh lệch, thời lượng hạn chế, yêu cầu chương trình và những tiêu chí dự giờ ngày càng nhiều. Vì vậy, câu chuyện này không phải để khuyên thầy cô bớt sáng tạo hay ngừng dùng AI. Mình chỉ mong khi phải lựa chọn giữa rất nhiều công cụ, hoạt động và yêu cầu, giáo viên có đủ cơ sở chuyên môn để tự tin quyết định: Giữ cái gì? Điều chỉnh cái gì? Và tại sao? Công nghệ có thể làm giáo án trông xịn hơn. Nhưng quyết định sư phạm mới làm bài học tốt hơn.

Nếu thầy cô quan tâm, mình sẽ để ở phần bình luận các trích đoạn SGK, ý tưởng hoạt động trong hai giáo án (đã lược bỏ thông tin cá nhân), cùng phân tích cụ thể vì sao mình đề xuất điều chỉnh. Thầy cô có thể xem thử và cùng suy nghĩ: Nếu là mình, mình sẽ giữ, thay đổi hay thiết kế hoạt động ấy như thế nào?

Biết đâu một hoạt động nhỏ lại mở ra một cuộc thảo luận chuyên môn thật thú vị!

#msThuTrangCEP #dayhaykhongkho #TeacherDevelopment #DigitalCompetence #AIinEducation #LessonDesign #PedagogicalDecisionMaking